Θεοφάνια ή Θεοφάνεια; Εξηγεί ο Γιώργος Μπαμπινιώτης

Η λέξη «Θεοφάνια» προκαλεί συχνά αμφιβολίες ως προς τη σωστή ορθογραφία της, ιδίως όταν αναφέρεται στη μεγάλη χριστιανική εορτή της βάπτισης του Χριστού. Το ερώτημα αν η σωστή γραφή είναι «Θεοφάνια» ή «Θεοφάνεια» απαντά ο Γιώργος Μπαμπινιώτης, με πρόσφατη ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Όπως επισημαίνει, η εορτή των Θεοφανίων γράφεται ορθότερα με -ι-, δηλαδή Θεοφάνια. Η γραφή αυτή ευθυγραμμίζεται με τη γλωσσική παράδοση και με ουδέτερα ουσιαστικά που δηλώνουν εορτές και καταλήγουν σε -ια, όπως τα Πύθια, τα Ίσθμια και τα Επιφάνια.Η μορφή «Θεοφάνεια» με -ει- θεωρείται γλωσσικά αποδεκτή, αλλά χρησιμοποιείται κυρίως για να δηλώσει ιδιότητα ή πράξη που προκύπτει από το επίθετο θεοφανής (όπως διαφανής – διαφάνεια). 

Συνεπώς, ενδείκνυται σε περιγραφικές ή αφηρημένες έννοιες και όχι ως όρος για τη συγκεκριμένη εορτή.Ο κ. Μπαμπινιώτης υπενθυμίζει επίσης ότι ο όρος Θεοφάνια απαντάται στην αρχαιότητα, ως ονομασία εορτής στους Δελφούς, κατά την οποία παρουσιαζόταν στους πιστούς το άγαλμα του Απόλλωνα. Το στοιχείο αυτό ενισχύει τη χρήση της γραφής με -ια, η οποία ανταποκρίνεται στη δομή των αρχαίων ουδέτερων ουσιαστικών.

Συμπερασματικά, για την εορτή της 6ης Ιανουαρίου προτιμάται η γραφή Θεοφάνια, ενώ η γραφή Θεοφάνεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άλλες σημασιολογικές περιπτώσεις, όχι όμως για τη χριστιανική γιορτή.