Η επικοινωνία μέσα στα όνειρα είναι πραγματική - Αλλά είναι ο ύπνος μια συντόμευση για μάθηση;

Οι επιστήμονες έχουν δείξει ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να ακούν ερωτήσεις, να απαντούν, ακόμη και να εργάζονται σε απλά προβλήματα, ενώ ονειρεύονται.

Αλλά τέτοιες έρευνες δεν σημαίνουν ότι ο ύπνος πρέπει να γίνει μια νυχτερινή διδασκαλία ή ένα εργαλείο παραγωγικότητας.

Τα πιο αξιόπιστα ευρήματα προέρχονται από μελέτες για τα «ζωντανά» όνειρα, όπου ένα άτομο συνειδητοποιεί ότι ονειρεύεται. Σε προσεκτικά παρακολουθούμενα εργαστήρια ύπνου, ερευνητές κατάφεραν να στείλουν απλές ερωτήσεις μέσα στα όνειρα των συμμετεχόντων και να λάβουν απαντήσεις μέσω κινήσεων των ματιών, σημάτων του προσώπου ή αναπνευστικών μοτίβων.

Πώς μπορούν οι άνθρωποι να επικοινωνούν ενώ ονειρεύονται;

Σε μια ιστορική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Current Biology, ερευνητές από διάφορα ανεξάρτητα εργαστήρια εξέτασαν εάν τα άτομα σε ύπνο REM μπορούσαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σε πραγματικό χρόνο. Ο ύπνος REM είναι το στάδιο που συνδέεται στενότερα με τα «ζωντανά» όνειρα.

Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν με εξοπλισμό εργαστηρίου ύπνου για να επιβεβαιωθεί ότι κοιμόντουσαν. Μερικοί ήταν «συνειδητοποιημένοι» ονειροπόλοι, που είχαν εκπαιδευτεί να σηματοδοτούν την επίγνωσή τους ότι κοιμούνται με συγκεκριμένες κινήσεις των ματιών. Οι ερευνητές στη συνέχεια έθεσαν απλές ερωτήσεις, συμπεριλαμβανομένων ερωτήσεων με «ναι ή όχι» απαντήσεις και βασικών μαθηματικών προβλημάτων.

Μερικοί συμμετέχοντες απάντησαν σωστά χωρίς να ξυπνήσουν. Για παράδειγμα, ένα άτομο μπόρεσε να ακούσει «οκτώ μείον έξι» και να απαντήσει «δύο» με κινήσεις των ματιών. Σε άλλες περιπτώσεις, η ερώτηση έγινε μέρος του ίδιου του ονείρου, όπως μια φωνή που προέρχεται από ένα ραδιόφωνο ή άλλο αντικείμενο του ονείρου.

Αυτή δεν είναι μια πλήρης… συζήτηση όπως την καταλαβαίνουμε συνήθως. Είναι περισσότερο σαν μια σύντομη, ελεγχόμενη αμφίδρομη σηματοδότηση μεταξύ του ξύπνιου κόσμου και του εγκεφάλου που ονειρεύεται.

Μπορούν οι άνθρωποι να εξασκήσουν δεξιότητες στα όνειρα;

Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι κάποιοι μπορούν να εξασκήσουν ορισμένες δεξιότητες μέσα στα όνειρά τους, ειδικά άτομα που μπορούν να έχουν «ζωντανά» όνειρα εν γνώσει τους. Άλλες σχετικές έρευνες έχουν ζητήσει από τέτοιους ανθρώπους να εξασκηθούν σε εργασίες όπως το χτύπημα με τα δάχτυλα, το πέταγμα κερμάτων ή το πέταγμα βελών με το μη κυρίαρχο χέρι, ενώ ονειρεύονται.

Μερικοί συμμετέχοντες βελτιώθηκαν στην πραγματική ζωή περισσότερο από τις ομάδες ελέγχου μετά το ξύπνημα. Άλλα πειράματα υποδηλώνουν ότι τα ηχητικά σήματα που αναπαράγονται κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορούν να φέρουν πίσω άλυτα προβλήματα στα όνειρα και οι άνθρωποι μπορεί μερικές φορές να λύσουν αυτά τα προβλήματα με μεγαλύτερη επιτυχία αργότερα.

Το πιο σημαντικό σημείο είναι ότι αυτά τα αποτελέσματα είναι επιλεκτικά και ασυνεπή. Τα όνειρα δεν είναι ελεγχόμενα περιβάλλοντα εκπαίδευσης. Ένα άτομο που προσπαθεί να εξασκηθεί στα βελάκια σε ένα όνειρο μπορεί ξαφνικά να αντιμετωπίσει μια παράξενη απόσπαση της προσοχής ή ένα μεταβαλλόμενο σκηνικό.

Είναι αυτό το ίδιο με την εκμάθηση μιας γλώσσας εν υπνώσει;

Όχι. Η παλιά… φαντασίωση του να μαθαίνεις ολόκληρες διαλέξεις κοιμώμενος τη νύχτα και να ξυπνάς με νέες γνώσεις δεν υποστηρίζεται ακόμη από καλά στοιχεία.

Οι πρώτες μελέτες για την εκμάθηση εν μέσω ύπνου φαίνονταν εντυπωσιακές, αλλά πολλές ήταν λανθασμένες, επειδή οι ερευνητές δεν μπορούσαν να αποδείξουν ότι οι συμμετέχοντες κοιμόντουσαν πραγματικά. Η σύγχρονη επιστήμη του ύπνου είναι πιο προσεκτική. Υποδηλώνει ότι ο ύπνος μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση των μνημών και στη σύνδεση ιδεών, αλλά όχι στην απορρόφηση σύνθετων νέων πληροφοριών από την αρχή.

Μια πιο ρεαλιστική έννοια είναι η στοχευμένη επανενεργοποίηση της μνήμης. Αυτό σημαίνει τη χρήση ενός ήχου, μυρωδιάς ή άλλου σήματος κατά τη διάρκεια του ύπνου για να επανενεργοποιήσετε κάτι που ένα άτομο έχει ήδη μάθει ενώ είναι ξύπνιο. Σε ορισμένες μελέτες, αυτό έχει βελτιώσει την ανάκληση από μνήμης την επόμενη μέρα. Αυτό διαφέρει από την εκμάθηση ενός εντελώς νέου θέματος ενώ κοιμάται πραγματικά.

Πρέπει να χρησιμοποιούμε τον ύπνο για να μαθαίνουμε νέα πράγματα;

Προς το παρόν, όχι, τουλάχιστον με τον τρόπο που συνήθως φαντάζονται οι περισσότεροι. Ο ύπνος κάνει ήδη σημαντική δουλειά: υποστηρίζει την ενοποίηση της μνήμης, τη συναισθηματική ρύθμιση, την αποκατάσταση του εγκεφάλου και τη συνολική υγεία.

Η προσπάθεια υπερφόρτωσης του ύπνου με μαθήματα, ενδείξεις ή στόχους απόδοσης θα μπορούσε να αποβεί μπούμερανγκ. Μερικοί ερευνητές προειδοποιούν ότι οι στοχευμένες τεχνικές μνήμης μπορεί να διαταράξουν τον ύπνο, γεγονός που θα μπορούσε να υπονομεύσει την ίδια την μάθηση που έχουν ως στόχο να βελτιώσουν.

Το ασφαλέστερο συμπέρασμα δεν είναι ότι «χρησιμοποιούμε τον ύπνο ως επιπλέον χρόνο εργασίας». Είναι ότι ο ύπνος μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να επεξεργαστεί υλικό που έχει ήδη μελετηθεί, ειδικά όταν το άτομο έχει αρκετά υψηλής ποιότητας ύπνο.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορούν πραγματικά οι επιστήμονες να μιλήσουν σε ανθρώπους που κοιμούνται;

Ναι, αλλά μόνο με περιορισμένο τρόπο. Οι ερευνητές έχουν λάβει απλές απαντήσεις από συμμετέχοντες που κοιμούνται, συνήθως μέσω κινήσεων των ματιών, σημάτων του προσώπου ή αναπνευστικών μοτίβων.

Μπορούν τα «ζωντανά» όνειρα να βελτιώσουν τις δεξιότητες στην πραγματική ζωή;

Μπορεί να βοηθήσει σε ορισμένες ασκήσεις εξάσκησης ή κινητικές ασκήσεις, αλλά τα στοιχεία είναι ακόμη περιορισμένα. Δεν αποτελεί αξιόπιστο υποκατάστατο της κανονικής εξάσκησης ενώ είστε ξύπνιοι.

Γίνεται να μάθω μια νέα γλώσσα στον ύπνο μου;

Τα τρέχοντα στοιχεία δεν υποστηρίζουν την εκμάθηση μιας νέας γλώσσας από την αρχή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ο ύπνος μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση της ύλης που έχει ήδη μελετηθεί, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ενεργητική μάθηση.

Συμπέρασμα

Η σύγχρονη έρευνα για τα όνειρα δείχνει ότι ο εγκέφαλος που κοιμάται είναι πιο ευαίσθητος από ό,τι πίστευαν κάποτε οι επιστήμονες. Μερικοί άνθρωποι μπορούν να απαντήσουν σε ερωτήσεις, να ακολουθήσουν απλές υποδείξεις, ακόμη και να εργαστούν σε προβλήματα ενώ ονειρεύονται.

Ωστόσο, ο ύπνος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αχρησιμοποίητος χρόνος παραγωγικότητας. Το ισχυρότερο μήνυμα είναι ότι ο ύπνος υποστηρίζει τη μάθηση καλύτερα όταν τον σεβόμαστε: μελετάμε ενώ είμαστε ξύπνιοι, κοιμόμαστε καλά μετά και αφήνουμε τον εγκέφαλο να εμπεδώσει ό,τι ήδη γνωρίζει.

Πηγές:
science.org
cell.com
livescience.com
nih.gov